Sunucu Kaynak İzleme: CPU, RAM, Disk ve Yük

"Sunucu yavaş" ifadesi tek başına bir teşhis değildir. Yavaşlığın kaynağı CPU, bellek, disk veya ağdan biridir; hangisi olduğunu birkaç komutla bulabilirsiniz.

Load average'ı doğru okumak

uptime
# 14:32:10 up 42 days,  load average: 1.24, 0.98, 0.71

Üç değer sırasıyla son 1, 5 ve 15 dakikanın ortalamasıdır. Çekirdek sayınıza bölerek yorumlayın:

• 4 çekirdekli sunucuda load 4,0 → %100 kullanım
• 4 çekirdekli sunucuda load 8,0 → işler kuyrukta bekliyor, gerçek darboğaz var
• 4 çekirdekli sunucuda load 1,5 → rahat

Çekirdek sayısını nproc ile öğrenirsiniz. 15 dakikalık değerin sürekli yüksek olması, anlık bir sıçramadan çok daha önemlidir.

CPU: hangi süreç yiyor?

top -o %CPU
ps aux --sort=-%cpu | head -n 10

top ekranındaki wa (I/O wait) değerine dikkat edin. Yüksekse sorun CPU'da değil, diskte demektir.

Bellek: "free" düşük görünmesi normaldir

free -h

Linux boştaki belleği disk önbelleği olarak kullanır; bu iyi bir şeydir. Bakmanız gereken sütun available'dır. Asıl alarm işareti swap kullanımıdır:

vmstat 1 5

si ve so sütunları sürekli sıfırdan büyükse sunucu belleği yetmiyor ve diske takas yapıyor demektir — performans çöker. Çözüm: bellek artırmak ya da bellek tüketen süreci (çoğu zaman MySQL veya PHP-FPM ayarları) düzeltmek.

Disk: yer ve I/O

df -h              # doluluk
du -sh /var/* | sort -h    # nerede birikti
iostat -x 1 5      # I/O gecikmesi

iostat çıktısındaki %util değeri sürekli %90'ın üzerindeyse disk darboğazdasınız. NVMe diskler bu tabloyu büyük ölçüde değiştirir; klasik SATA SSD'ye göre çok daha yüksek IOPS sunar.

Dolan disk, sunucu arızalarının en sık nedenidir. Doluluk %80'i geçtiğinde uyarı alacak şekilde izleme kurun; %100'de veritabanı yazamaz ve servisler durur.

Ağ

ss -s                     # bağlantı özeti
ss -tn state established | wc -l

Beklenmedik sayıda açık bağlantı, bot trafiği veya saldırı işareti olabilir.

Web sunucusu ve PHP tarafı

• Apache/LiteSpeed: Eş zamanlı işlem sayısı sınırına dayanmak "site açılmıyor" olarak görünür.
• PHP-FPM: pm.max_children düşükse istekler kuyrukta bekler; hata günlüğünde "server reached max_children" satırını arayın.
• MySQL: Yavaş sorgu günlüğünü açın; tek bir indekssiz sorgu tüm sunucuyu yavaşlatabilir.

SHOW FULL PROCESSLIST;

Uzun süre çalışan sorguları burada görürsünüz.

Hangi eşikte müdahale etmeli?

Sürekli izleme kurun

Elle bakmak sorunu ancak siz fark ettiğinizde gösterir. Netdata, Zabbix veya basit bir cron + uyarı betiği ile eşikleri izleyin; disk ve bellek uyarılarını e-posta olarak alın.

Paylaşımlı hosting kullanıyorsanız bu metriklerin cPanel karşılığı Kaynak Kullanımı ekranıdır: son 24 saatte hangi limite kaç kez takıldığınızı gösterir. Sürekli limite dayanıyorsanız VDS'e geçiş zamanı gelmiş olabilir.

Altyapımızdaki izleme ve müdahale süreçleri hakkında ayrıntı için altyapı sayfamıza göz atabilirsiniz.